Ik heb zelf tijdens mijn promotie een master klinische epidemiologie afgerond. Op de radio hoorde ik laatst iemand uitleggen dat hij het woord epidemiologie alleen goed wist uit te spreken als hij het in gedachten opknipte in de volgende lettergrepen: ‘epidemi’-‘o’-logie’. De gelijkenis met ‘epidemie’ is echter niet toevallig.

Volgens de WHO is epidemiologie: “the study of the distribution and determinants of health-related states or events (including disease), and the application of this study to the control of diseases and other health problems“.

Dit klinkt wat abstract, toch? Ik leg het liever zo uit. Tijdens de studie epidemiologie leer je goede wetenschappelijke studies op te zetten en uit te voeren. Een belangrijk onderdeel hiervan is het toepassen van statistische technieken om waardevolle inzichten uit data te verkrijgen. In de ‘algemene’ epidemiologie is dit meestal op het niveau van grote groepen mensen of zelfs ‘de volksgezondheid’. Het is dan ook niet verwonderlijk dat epidemiologen zo’n belangrijke rol spelen in het onderzoeken van epidemieën. Sterker nog, wij kennen de grondlegger van de epidemiologie, ‘John Snow’, vanwege zijn werk in de bestrijding van cholera in de 19e eeuw.

Wellicht heb je op de radio of televisie het begrip ‘R0‘ gehoord. Dit is namelijk een heel belangrijk epidemiologisch concept in deze COVID-19 epidemie. In het Engels wordt R0 als ‘base reproduction number’ beschreven. Als je het mij vraagt klinkt het Nederlandse ‘basale reproductie getal’ toch net even wat minder lekker. Enfin, R0 is het gemiddeld aantal mensen dat door een geïnfecteerd persoon besmet word.

Waarom is dit dan zo belangrijk?

R0 zegt iets over:

  • De besmettelijkheid van een infectie-ziekte; een hele besmettelijke ziekte heeft over het algemeen een hogere R0. Zolang het virus niet significante veranderingen ondergaat is deze factor niet echt te beïnvloeden.
  • De omstandigheden die besmetting bevorderen of afremmen; een hoge populatie dichtheid, veel internationaal reisverkeer en winterse omstandigheden leiden bijvoorbeeld over het algemeen tot een hogere R0. Deze factor is wel (gedeeltelijk) te beïnvloeden en daarmee is een verandering in R0 dus ook een soort maat voor het effect van bestrijdingsmaatregelen.

Een R0 van:

  • 0-1 betekent dat een infectie-ziekte zich niet zal blijven verspreiden (een besmet iemand infecteert immers gemiddeld minder dan 1 andere persoon)
  • 1 betekent dat een ziekte zich zelf net in stand houdt; de ziekte is dan ‘endemisch
  • > 1 betekent dat de snelheid waarmee een infectie-ziekte zich verspreidt exponentieel toeneemt (elk besmet persoon infecteert namelijk gemiddeld meerdere personen); de ziekte is dan een ‘epidemie’

Je zou dus kunnen zeggen dat internationale gezondheidsorganisaties, met hun epidemiologen, tegen COVID-19 vechten om het R0 getal naar de 1 of lager te krijgen.

Wat is dan de RO voor COVID-19?

De laatste onderzoeken schatten het R0 getal op 2-3.(1)

Dit is grotendeels gebaseerd op data uit China. Op zich is dit logisch aangezien de epidemie daar ook begonnen is en het overgrote deel van de geïnfecteerde personen uit China komt. Ik denk echter dat de omstandigheden, alleen al vanwege het grote verschil in populatie dichtheid, erg verschillen tussen bijvoorbeeld Europa en China. Het zou daarom denk ik inzichtelijk zijn als we ook betrouwbare getallen verkrijgen uit landen buiten China.

Aan het R0 getal voor COVID-19, dat duidelijk hoger dan 1 is, kun je dus zien dat de epidemie vooralsnog lastig te stoppen lijkt. Dat neemt overigens niet weg dat alles uit de kast gehaald moet worden om verdere verspreiding te voorkomen. Alle secundaire infecties die voorkomen kunnen worden, redden namelijk uiteindelijk mensenlevens. Vandaar de actuele ‘detecteren, isoleren en contacten onderzoeken’ strategie van het RIVM en de internationale gezondheidsorganisaties (ECDC, CDC, WHO).

Referenties

  1. Liu et al., The reproductive number of COVID-19 is higher compared to SARS coronavirus, The Journal of Travel Medicine 2020; Published online February 13th 2020.